کابل و سیم مفتولی در مقطع برابر معمولاً ارزان‌تر از نمونه افشان است و برای نصب ثابت بهترین گزینه اقتصادی محسوب می‌شود. دلیل ارزان‌تر بودن، ساختار ساده‌تر هادی و فرایند تولید کوتاه‌تر است.
در بازار ایران به هادی صلب تک‌مفتولی «خشک» یا «مفتولی» گفته می‌شود. در استاندارد IEC 60228 این ساختار کلاس ۱ است، در حالی که سیم افشان ساختمانی در کلاس ۵ قرار می‌گیرد.
کجا مفتولی جواب می‌دهد و کجا نه؟
هادی خشک برای مسیرهایی ساخته شده که پس از نصب حرکت نمی‌کنند. سیم‌کشی توکار داخل لوله، مدارهای ثابت ساختمان و ترمینال‌بندی‌های ساده بهترین کاربردهای آن هستند.
در مقابل، اگر مسیر خم‌های تند دارد، داخل تابلوی پرتراکم کار می‌کنید یا کابل قرار است گاهی جابه‌جا شود، مفتولی انتخاب مناسبی نیست. مفتول ضخیم پس از چند بار خم شدن مستعد شکستن است. مقایسه کامل در تفاوت سیم افشان و خشک آمده است.
چرا ارزان‌تر است؟
در سیم افشان، هادی از ده‌ها مفتول نازک تشکیل می‌شود که هرکدام باید کشیده و سپس تابیده شوند. این مراحل هزینه تولید را بالا می‌برد. در هادی خشک، یک مفتول با مقطع مشخص کافی است.
البته این اختلاف قیمت معمولاً چند درصد است، نه چند برابر؛ چون در هر دو حالت وزن مس مصرفی تقریباً یکسان است و مس بیشترین سهم را در قیمت دارد.
کابل قدرت با هادی چندمفتولی ثابت
در کابل‌های قدرت، معمولاً از ساختار چندمفتولی ثابت (کلاس ۲) استفاده می‌شود؛ چیزی بین مفتول صلب و افشان. این ساختار هم ظرفیت جریان خوبی دارد و هم کشیدن کابل در مسیرهای طولانی را ممکن می‌کند.
برای مقاطع بزرگ توزیع، انتخاب رایج همین خانواده است. جزئیات رده ولتاژ را در کابل قدرت ۰.۶/۱ کیلوولت و صفحه کابل خشک ببینید.
نکات خرید که روی قیمت تمام‌شده اثر دارد
- مقطع واقعی هادی: در مفتولی، کم‌بودن قطر مفتول سریع خودش را در گرمای مدار نشان می‌دهد.
- کیفیت عایق: عایق نامرغوب هنگام کشیدن در لوله زخم برمی‌دارد؛ در هادی صلب که اصطکاک بیشتری دارد این ریسک جدی‌تر است.
- بسته‌بندی و متراژ حلقه: حلقه‌های نااستاندارد باعث پرت متریال می‌شوند.
- برند و اصالت: معیارهای بررسی در اصالت محصول آمده است.
اجرای درست، شرط استفاده از مزیت قیمتی
صرفه‌جویی مفتولی وقتی واقعی است که اجرا هم درست باشد. سه نکته مهم:
شعاع خم را رعایت کنید. خم تند در مفتول ضخیم باعث ترک عایق و در بلندمدت نشتی جریان می‌شود.
ترمینال مناسب استفاده کنید. هادی صلب زیر پیچ به‌خوبی می‌نشیند، اما پیچاندن دستی و بستن غیراصولی نقطه اتصال را ضعیف می‌کند.
ضریب پرشدگی لوله را حساب کنید. کشیدن چند رشته صلب در لوله کم‌قطر، هم عایق را آسیب می‌زند و هم دفع حرارت را بدتر می‌کند.
مفتولی یا افشان؛ تصمیم بر اساس کل هزینه
اگر فقط قیمت خرید را ببینید، مفتولی جلو می‌افتد. اما اگر زمان اجرا، ریسک آسیب و دوباره‌کاری را هم حساب کنید، در برخی مسیرها افشان ارزان‌تر تمام می‌شود.
روش عملی این است که نقشه را مرور کنید و مدارها را دسته‌بندی کنید: مسیرهای ثابت و مستقیم را مفتولی بگیرید و مسیرهای پرخم و تابلویی را افشان. همین تفکیک ساده معمولاً چند درصد از هزینه سیم‌کشی را کم می‌کند.
قیمت روز هر دو نوع را می‌توانید هم‌زمان از فرم استعلام قیمت بگیرید.
پرسش‌های پرتکرار
سیم مفتولی برای تابلو برق مناسب است؟
برای اتصالات ثابت داخل تابلو بله، اما در مسیرهایی که نیاز به خم‌کاری زیاد یا جابه‌جایی دارند، افشان ارجح است. در تابلوهای پرتراکم معمولاً ترکیبی از هر دو استفاده می‌شود.
اختلاف قیمت مفتولی و افشان چقدر است؟
معمولاً چند درصد در مقطع برابر، چون وزن مس نزدیک به هم است. برای عدد دقیق روز، مقطع موردنظر را در لیست قیمت سیم و کابل ببینید یا استعلام بگیرید.
کابل مفتولی برای مسیر دفنی مناسب است؟
مسیر دفنی به حفاظت مکانیکی و روکش مناسب نیاز دارد، نه صرفاً نوع هادی. در این شرایط معمولاً کابل زره‌دار یا کابل قدرت با روکش مناسب انتخاب می‌شود.
جمع‌بندی
کابل و سیم مفتولی برای نصب ثابت گزینه‌ای اقتصادی و پایدار است، به شرطی که شعاع خم و کیفیت اجرا رعایت شود. مدارهای پروژه را بین مفتولی و افشان تقسیم کنید تا هم هزینه پایین بماند و هم اجرا دردسر نسازد.
